Zadaniem postępowania dowodowego jest ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Fakty przedstawiane przez strony w roku postępowania mają charakter twierdzeń, których prawdziwość weryfikowana jest przez Sąd w toku postępowania. Postępowanie dowodowe ma charakter sformalizowany i odbywa się przed sądem rozpatrującym sprawę.

Celem postępowania dowodowego jest ustalenie okoliczności dotyczących rozpadu pożycia małżeńskiego, okoliczności dotyczących dzieci stron i ich sytuacji, oraz przyczyn które skłoniły stronę do uznania powództwa. W uchwale z dnia 18 marca 1968 roku Sąd Najwyższy stwierdził, że ustalenie powyższych okoliczności jest niezbędne do oceny charakteru i stopnia rozkładu pożycia małżeńskiego.

Jednak w sytuacji, gdy strona pozwana uznaje pozew co do samej zasady jak i co do ewentualnej winy, a małżonkowie nie posiadają dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe jedynie do przesłuchania stron. Zgodne stanowisko stron, może znacznie przyspieszyć postępowanie rozwodowe.

Środki dowodowe, z które w sprawie o rozwód mogą wykorzystać strony.

Katalog środków dowodowych przewidziany w kodeksie postępowania cywilnego nie jest zamknięty. Dowodami mogą być: zeznania świadków, dowód z dokumentów urzędowych i prywatnych, opinie biegłych, opinia opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, inne środki dowodowe, przesłuchanie stron.

Wywiad środowiskowy – jest to dowód zbliżony do dowodu z opinii biegłego, ale zawiera też pewne cechy dowodu z oględzin. ( K. Stojanowska, Rozwód a dobro dziecka, Warszawa 1979, s. 125). Przeprowadzenie tego dowodu nie jest obligatoryjne, to zależy od konkretnej sprawy. Najczęściej wywiad środowiskowy przeprowadzany jest w sprawach, w których rodzice nie mogą dojść do porozumienia w przedmiocie wychowywania dzieci. Przedmiotem wywiadu środowisku jest ustalenie warunków, w którym żyją i wychowują się dzieci stron, oraz jakie były stosunki między małżonkami.

Opinia biegłego – dowód z opinii biegłego niezbędny jest w sytuacji, gdy potrzebna jest wiedza z dziedziny medycyny, psychologii, seksuologii, badania pisma ręcznego, wyceny majątku. Zgodnie z treścią art. 278 § 1 kodeksu postępowania cywilnego w wypadkach wymagają wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. W orzecznictwie podnosi się, że dowód z opinii biegłego nie może być zastąpiony innym dowodem, np. przesłuchaniem świadka.

Zeznania świadków.

Kodeks postępowania cywilnego w art. 259 i 430 określa, kto nie może być świadkiem w sprawie rozwodowej, i tak świadkami nie mogą być:

  1. osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń,

  2. wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne”, jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem,

  3. przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową,

  4. mediator co do faktów o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji,

  5. małoletni, którzy nie ukończyli 13 lat,

  6. zstępni stron, którzy nie ukończyli 17 lat.

Przez zstępnych stron należy rozumieć, dzieci wspólne naturalne i przysposobione, a także wnuki, prawnuki itd.

Poza niemożnością bycia świadkiem, kodeks wprowadza prawo do odmowy składania zeznań. Prawo to przysługuje:

  1. krewnym w linii prostej czyli : rodzicom dziadkom, pradziadkom, dzieciom, wnukom, prawnukom, rodzeństwu,

  2. powinowatym w linii prostej czyli: ojczymowi , macosze, mężowi babki, żonie dziadka, rodzicom małżonka, dzieciom małżonka, synowej, zięciowi małżonkom wnuków, prawnuków, pasierbicy i pasierbowi, wnukom i prawnukom małżonka,

  3. powinowatym w linii bocznej, czyli: szwagrowi, szwagierce, bratowej, przysposabianemu i przysposabiającemu nawet po rozwiązaniu przysposobienia.

Nadto wszyscy świadkowie mogą odmówić odpowiedzi na pytanie jeżeli ta odpowiedź naraziłaby by tych świadków lub wymienionych bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę, szkodę majątkową.

Należy pamiętać, że nawet jeżeli świadek nie ma wiedzy na temat okoliczności sprawy lub chce odmówić składania zeznań winien stawić się w sądzie i o tym fakcie poinformować sąd. Nieusprawiedliwione stawiennictwo świadka może spowodować nałożenie na niego grzywny.

Dowód z dokumentów urzędowych.

Dokument urzędowy nie tylko w postępowaniu o rozwód ale w każdym postępowaniu cywilny ma walor najbardziej wiarygodnego dowodu, który najczęściej ma rozstrzygające znaczenie. Należą do nich m. in. odpisu skróconego aktu małżeństwa, odpis skróconych aktów urodzenia małoletnich dzieci, odpis skróconego aktu zgonu, czynności notarialne, potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego, decyzje administracyjne, wyroki.

Dowód z dokument prywatny.

Zgodnie z uchwała Sądu Najwyższego dokument prywatny w przeciwieństwie do dokumentu urzędowego, nie korzysta z domniemania prawdziwości wskazanych w nim faktów. Dokument prywatny jest dowodem tego, że osoba która go podpisała złożyła oświadczenie takiej treści. Będzie to np. list, zaświadczenie lekarskie, prywatna opinia biegłego.

Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Sąd badając konkretną sprawę ma na uwadze, czy istnieje szansa utrzymania małżeństwa, a po pozytywnych prognozach może skierować sprawę do postępowania mediacyjnego celem pojednania stron. Taką informację sąd nabędzie po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a przede wszystkim po przesłuchaniu stron postępowania.

Dowód z przesłuchania stron odgrywa szczególną role, strony są najlepszym źródłem wiedzy o problemach, które spowodowały skierowanie sprawy o rozwód. Dowód z przesłuchania stron ma charakter obligatoryjny. Sąd nie może bez przyczyny pominąć tego dowodu.

Nawet w sytuacji gdy jedna ze stron postępowania nie stawi się na rozprawę mimo pouczenia, że jej stawiennictwo jest obowiązkowe, sąd nie może pominąć tego dowodu bez wyjaśnienia okoliczności, które doprowadziły do niestawiennictwa. W orzecznictwie podnoszone jest, że Sąd powinien ustalić jaka jest przyczyna niestawiennictwa, gdyż może ona być niezależna od strony, lub strona natrafiła na przeszkodę niedającą się usunąć. Sąd powinien dać możliwość stronie usprawiedliwienia swojej nieobecności. Należy jednak pamiętać, że na pewno taką przeszkodą nie będzie zamieszkiwanie poza granicami kraju, i brak możliwości stawienia się na terminie z tego powodu.

Dowód z przesłuchania stron jest na tyle istotny, że po jego przeprowadzeniu sąd może odstąpić od przeprowadzenia pozostałych dowodów w sprawie. Oczywiście taka sytuacja będzie miała miejsce, jeżeli małżonkowie nie będą mieli małoletnich dzieci. W sytuacji gdy małżonkowie posiadają małoletnie dzieci, sąd musi przeprowadzić dowód z zeznań świadków na okoliczność sytuacji dzieci. Taki świadek może być przesłuchany wyłącznie na okoliczności dotyczące dzieci stron, nie ma konieczności słuchania świadka na okoliczność rozpadu pożycia małżonków.

W sytuacji gdy małżonkowie posiadają dzieci, i jest spór miedzy nimi co do opieki na dziećmi może zostać przeprowadzony dowód z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów – OZSS.

Od wejścia w życie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów nie wydają opinii w sprawach sadowych Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne.

Pracownicy OZSS pełnią funkcję biegłych, dlatego opinia wydana przez OZSS będzie rodzajem dowodu z opinii biegłych. Dowód ten realizuje cele o charakterze diagnostycznym i opiniodawczym. W praktyce, dowód z opinii OZSS sąd dopuszcza w takich sprawach o rozwód, w których strony nie mogą dojść do porozumienia, a ich sytuacja jest skomplikowana. Dowód przeprowadzany jest na wniosek strony ale zdarza się, że sądy z urzędu dopuszczają ten dowód.

Przede wszystkim zgłaszając wnioski dowodowe w sprawie, nie tylko rozwodowej, należy pamiętać, że przedmiotem dowodu muszą być fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy.